Τετάρτη, 20 Οκτωβρίου 2010

Detour (1945)

Η ταινία του Edgar Ulmer αποτελεί κινηματογραφικό επίτευγμα της εποχής της. Πρόκειται για ένα υπέροχο, αξέχαστο κατόρθωμα το οποίο αξίζει το χειροκρότημα όλων εμάς που (λέμε ότι) παρακολουθούμε σινεμά. Υπεύθυνο γι' αυτό είναι τόσο το φτωχικό του περιβάλλον, όσο και το μικροκαμωμένο του μέγεθος που στα 67 μόλις λεπτά του καταφέρνει και εσωκλείει όλα εκείνα τα συστατικά που μεταμορφώνουν μια θεωρητικά ασήμαντη ταινία σε φιλμικό ντοκουμέντο μιας noir εποχής που όχι μόνο δεν γερνάει στο πέρασμα του χρόνου αλλά ακόμα και σήμερα αναπνέει σαν μικρό παιδί. Γιατί φαντάζομαι το ξέρετε εσείς που ασχολείστε, αυτές οι ταινίες είναι πολύ περισσότερες από αυτές που αρχικά αφήνεται να φανούν.

Ο Ulmer έχει επιλέξει έναν antisocial αντιήρωα και τον αφήνει να αφηγηθεί ο ίδιος την twisting ‘n’ shouting’ ιστορία του. Ο Al (πιανίστας στο επάγγελμα) βρίσκεται κυριολεκτικά στο δρόμο κάνοντας ωτοστόπ σε μια διαδρομή προς την Πόλη των Αγγέλων, με σκοπό να συναντήσει τον δικό του άγγελο που καρτερικά τον περιμένει. Όπως όμως μας εξηγεί και ο ίδιος, όταν κάνεις ωτοστόπ δεν υπάρχουν κανόνες, δεν ξέρεις πώς να συμπεριφερθείς σε κάποιον άγνωστο, δεν μπορείς να έχεις την παραμικρή ιδέα για το τι μπορεί να σου τύχει. Η μοίρα βάζει συνεχώς τρικλοποδιές στους ανθρώπους και φέρνει τον Al αντιμέτωπο με ένα πτώμα το οποίο στέκεται ακριβώς δίπλα του και είναι ικανό να τον κλείσει πίσω από τα κάγκελα της φυλακής, χωρίς να έχει σημασία αν ο ίδιος έχει κάποια ευθύνη ή όχι. Και όπως συμβαίνει συνήθως σε τέτοιες ταινίες, οι περισσότεροι νεκροί χάνουν τη ζωή τους για τα χρήματα. Αυτά για τα οποία ιδρώνεις για να αποκτήσεις αλλά ποτέ δεν είναι αρκετά, εκείνα που δημιουργούν πάντοτε περισσότερους μπελάδες από οτιδήποτε άλλο.

Όπως όμως μας έχει μάθει η ιστορία των noir, πάντοτε πρέπει να υπάρχει και μια γυναίκα στη μέση και αυτή που συναντά ο Al έχει από καιρό χάσει την αθωότητα της. Συσχετιζόμενη με το προαναφερθέν πτώμα και προς αναζήτηση του εύκολου (γι αυτό και παράνομου) χρήματος, έχει ήδη πουλήσει την ψυχή της στο διάβολο και ως άψυχη ραδιούργα, σαν άλλος κρυφός σαμποτέρ, παρασύρει τον πρωταγωνιστή σε ακόμα πιο επικίνδυνα μονοπάτια. Και είναι η Vera αυτή η femme fatale, με λέξεις που χτυπάνε σαν μαστίγιο και εκφράσεις που αναβλύζουν ειρωνεία, ένας από τους ελάχιστους γυναικείους χαρακτήρες που μέσα στη δολιότητα και την αλαζονεία που την κατακλύζει, παραμένει ειλικρινής για το ακέραιο της προσωπικότητάς της, ακόμα και αν αυτό δεν συνάδει με το γενικότερο καλό, πάρα μόνο για το προσωπικό της συμφέρον, ενώ παράλληλα αποδεικνύει πόσο ευάλωτο μπορεί να είναι ένα στιγμιαία μοναχικό αρσενικό μπροστά στη θέα ενός όμορφου θηλυκού.

Το Detour είναι αυτό ακριβώς που λέει το όνομά του, μια παράκαμψη στο δρόμο με τις αναγνωρισμένες και ακριβοφτιαγμένες ταινίες της εποχής του. Μια παράκαμψη που πρέπει να πάρει κάποιος επίμονος θεατής αν θέλει να γνωρίσει τους αφανείς ήρωες μιας κινηματογραφικά βαρυσήμαντης δεκαετίας. Εδώ δεν υπάρχουν πολυτελή σκηνικά ούτε μεγάλες ερμηνείες από τους ερασιτέχνες ηθοποιούς. Υπάρχει μόνο μια ακατέργαστη b-movie αισθητική, η οποία απελευθερωμένη από αυστηρούς κανόνες και πανάκριβες εντολές, δίνει την δυνατότητα σε έναν μικρό σκηνοθέτη να μεγαλουργήσει. Ο Ulmer χρησιμοποιεί τα απολύτως απαραίτητα (ή ακόμη λιγότερα) και δημιουργεί ένα noir κομψοτέχνημα ζωγραφίζοντας μια μοιραία - από όλες τις απόψεις - συνάντηση, όπου η ομίχλη είναι έτοιμη να καταπιεί τα πάντα στο πέρασμά της, οι ήρωες αδυνατούν να διακρίνουν τους κινδύνους που ελλοχεύουν και η πιο όμορφη μπαλάντα μπορεί να μετατραπεί σε ένα ταπεινό μοιρολόι για τις χαμένες ψυχές.

Ο Al μαζί με την μαυρισμένη voice-over εξιστόρηση των γεγονότων παρουσιάζει και τις θολές του σκέψεις (γεγονός που κάνει την ταινία ακόμα πιο ενδιαφέρουσα), σκέψεις ενός ανθρώπου που έχει κάνει λάθη, έχει πληρώσει γι αυτά και είναι έτοιμος να πληρώσει και για ακόμα περισσότερα. Αλλά αν υπάρχει κάποιο μάθημα σε αυτό το κομψοτέχνημα, δεν έχει να κάνει με αυτά που κάναμε (ή δεν κάναμε) σωστά, ούτε με τις αποφάσεις που πήραμε (ή δεν πήραμε) στο μονοπάτι της ζωής. Το Detour είναι μια ταινία για τα προ-αποφασισμένα της μοίρας και την αδυνατότητα των ανθρώπων να ξεφύγουν από αυτή. Όχι κάποιων αλλά όλων.

Chris Zafeiriadis

5 σχόλια:

zisis είπε...

We like noir! We like Detour!!!

Chris Z. είπε...

Φίλε Zisi
Μέσα στην λάμψη των (δύο) χρωμάτων που κυριαρχούν αυτές τις μέρες στο blog, δεν θα μπορούσα να συμφωνήσω περισσότερο μαζί σου… ;)

Καλημέρα…

argiris-cinefil είπε...

Σίγουρα το πιο διάσημο b-movie φιιλμ νουαρ αλλά και μία ταινία σταθμός για αυτά, διότι η επιτυχία του άνοιξε το δρόμο για εκατοντάδες άλλα low budget φιιλμ νουαρ και έδειξε ότι δεν χρειαζόταν την υποστήριξη ενός μεγάλου στούντιο, σταρ πρώτης γραμμής κλτ. για να γυριστεί ένα αξιόλογο φιλμ νουάρ.
Μα καλά, τι εφιάλτη περνάει ο πρωταγωνιστής της ταινίας; Έναν εφιάλτη, που για να τον πιστέψουμε πρέπει να τον δούμε με τα ίδια μας τα μάτια, όπως πολύ σωστά επισημαίνει ο πρωταγωνιστής της στο φινάλε της ταινίας. Όσο για την γυναίκα της υπόθεσης, την εκπληκτική Ann Savage, για μένα πρόκειται μία από τις πιο αξέχαστες femme fatale κυρίως για τον σαδομαχιστικό τρόπο με τον οποίο επιβάλλεται απέναντι στον ανίκανο να αντιδράσει και κατά κάποιον τρόπο σκλάβο της, Tom Neal.
Εξαιρετικό το κείμενό σου.

4: Πολύ καλή

0: Κακή / 1: Μετριότατη / 2: Απλώς ενδιαφέρον / 3: Καλή / 4: Πολύ καλή / 5: Αριστούργημα

Chris Z. είπε...

Αργύρη καλημέρα

Έχεις δίκιο, η επιτυχία της ταινίας άνοιξε τον δρόμο για τους επόμενους αλλά κυρίως έδειξε ότι με ψίχουλα μπορείς να χτίσεις κάτι αξιόλογο. Κάτι που δεν ισχύει μόνο για το συγκεκριμένο είδος. Αξέχαστα εκπληκτική η Ann Savage η οποία επιβάλεται ολοκληρωτηκά στο αρσενικό. Και οι μορφασμοί του προσώπου της ιδανικοί. Χαίρομαι που σου άρεσε, αλήθεια. Ξέρεις, κάποιες ταινίες απ’ ότι φαίνεται δεν θα ξεχαστούν ποτέ, όσο κρυμμένες και αν (δεν) φαίνονται. Και τι όμορφη αίσθηση να ανακαλύπτεις θησαυρούς εκεί που δεν το περιμένεις, έτσι? Έχουν να περάσουν πολλά ακόμα τέτοια από εδώ..

Ευχαριστώ για το σχόλιο…

argiris-cinefil είπε...

Αυτοί οι μικροί ανεξερεύνητοι θησαυροί είναι που σου χαρίζουν τις μεγαλύτερες συγκινήσεις. Εξάλλου εάν δεν υπήρχαν αυτά τα χιλιάδες (γνωστά η άγνωστα δεν έχει σημασία) b-movies, ο κινηματογράφος θα παρουσίαζε λιγότερο ενδιαφέρον διότι πολύ απλά δεν θα είχες να ανακαλύψεις και πολλά πράγματα και θα ήταν πιο προβλέψιμος.