Παρασκευή, 23 Μαρτίου 2012

Frankenstein (1931)


Ήταν αρχές της δεκαετίας του ’30 όταν ο James Whale χάραζε το όνομά του στην κινηματογραφική πορεία του φανταστικού, με τον Frankenstein να ανήκει σε μια σειρά αρκούντως απολαυστικών ταινιών, που ακόμα και σήμερα, 80 και βάλε χρόνια μετά, παραμένουν το ίδιο σημαντικές και εντυπωσιακές, όπως και τότε. Όχι μόνο για τους προφανείς λόγους επιρροής στη σύγχρονη κινηματογραφία, αλλά και ως τροφή των σημερινών απανταχού φαντασιόπληκτων μυαλών. Μυαλών, που μέσα στην ατέρμονη αδηφαγία τους να ταξιδέψουν σε τόπους και χρόνους μακρινούς, αδιαφορούν για την στεγνή πραγματικότητα που τους περιβάλλει, βυθισμένοι στην αλήθεια περασμένων ταινιών. Αν με ρωτήσεις, μαζί τους ήμουν, ανέκαθεν.

Ο Dr.Frankenstein είναι ίσως ο πιο διάσημος, λαμπρός επιστήμονας των κινηματογραφικών thirties. Είναι εκείνος που πνίγηκε από την παράλογη(;) φιλοδοξία της δημιουργίας ζωής, εκείνος που έκανε πέρα την δική του από τα μάτια του κόσμου για να μπορέσει να αισθανθεί πως είναι να είσαι Θεός για μία ημέρα, ακόμα και αν το συναίσθημα αυτό υπερβαίνει τους ηθικούς φραγμούς που έπρεπε να εμποδίζουν το μεγαλειώδες έργο του.

Ο νεαρός γιατρός του τίτλου σπάει την νεκρική σιωπή και αναγνωρίζει το νεκροταφείο, όχι ως τόπο μοιρολατρίας, αλλά ως τόπο αναζήτησης και εξεύρεσης ανθρώπινων μελών. Γι’ αυτό και μετά από κάθε κηδεία, όταν οι συγγενείς του πρόσφατα αποθανόντος μεταφέρουν το μοιρολόι στη θαλπωρή του σπιτιού τους, εκείνος ξεθάβει τα άψυχα σώματα από το χώμα που τα σκεπάζει, πριν ακόμα οι καμπάνες της εκκλησίας προλάβουν να σωπάσουν. Τα ξεθάβει κάτω από το ακοίμητο βλέμμα του μαυροφορεμένου Χάρου (που τόσο όμορφα τοποθετήθηκε στην άκρη του κάδρου) και το απορημένο βλέμμα του αοράτου Ιησού, που αφού δεν πρόλαβε να συγχωρήσει τον νεκρό από τις αμαρτίες του, γιατί να το κάνει τώρα η επιστήμη;

Τα ανθρώπινα μέλη συλλέγονται και συναρμολογούνται, δημιουργώντας ένα πλάσμα κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν του δημιουργού του. Με την διαφορά ότι ο εγκέφαλος που του δίνεται ανήκε σε κάποιον ανώνυμο psycho killer, χαρίζοντας έτσι στο δημιούργημα συμπεριφορές και ένστικτα ενός άφρονος ανθρώπου. Ή τουλάχιστον, έτσι υποστηρίζουν οι ειδικοί στην ταινία. Το Τέρας (ο Boris Karloff στη πιο αστραφτερή στιγμή της καριέρας του) του Dr.Frankenstein λαμβάνει το δώρο της ζωής, χαρίζοντας με την σειρά του στον φιλόδοξο επιστήμονα το συναίσθημα που τόσο αναζητούσε (και ο Colin Clive σε ένα παραλήρημα υπεροχής και ενθουσιασμού, χαράζεται για πάντα στην κινηματογραφική μνήμη, κραυγάζοντας για την “εμψύχωση” του δημιουργήματός του).

Το τέρας του Frankenstein δεν έχει την δύναμη της ομιλίας, έχει όμως ένα από τα πιο εκφραστικά πρόσωπα στην ιστορία του απ-ανθρώπινου κινηματογράφου, εκφωνώντας παράλληλα μερικά από τα πιο απόκοσμα μουγκρητά στην ιστορία των μαυρόασπρων φρικιών. Πανύψηλος, γκριζωπός και (επιεικώς) κακοραμμένος, ο τερατόμορφος αυτός άντρας, απειλεί με την παρουσία του και μόνο, όσους έχουν μάθει να απειλούνται από όλα εκείνα που αδυνατούν να κατανοήσουν. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε πως ο μόνος χαρακτήρας που τον αντιμετωπίζει σαν φυσιολογικό άνθρωπο είναι ένα άσπιλο και αθώο κοριτσάκι που ζητάει να μοιραστεί μαζί του την χαρά ενός παιχνιδιού, χαρίζοντάς του μερικές κομμένες μαργαρίτες. Εύλογα όμως μια τέτοια παράταιρη παρουσία δεν δύναται να επιβιώσει, ούτε καν να εγκλιματιστεί, σε μια κοινωνία «φυσιολογικών κατοίκων», γι’ αυτό και το κακό δεν αργεί να συμβεί.

Κοιτώντας όμως λίγο καλύτερα στην ταινία του Whale, συνειδητοποιείς ότι ο σκηνοθέτης ουδέποτε πίστεψε ότι το βιβλίο της Mary Shelley μιλάει για ένα αμείλικτο τέρας που τρομοκρατεί γειτονιές και ανθρώπους. Ο φρικιαστικός άντρας μπορεί να διαθέτει τρομακτική όψη, δεν διεκδικεί όμως τίποτα παραπάνω από αυτά που δικαιούται κάθε ζωντανός οργανισμός σε αυτή την ζωή: Λίγη συντροφιά, λίγο ήλιο και μερικά εκατοστά ελευθερίας για να αναπνέει. Ακόμα κι αν διακατέχεται από μια διαφορετικότητα που, στα μάτια των περισσοτέρων, τον μετατρέπει αυτόματα σε αποκρουστικό εχθρό.

Και τότε ολόκληρη η κοινωνία του μικρού χωριού, ξεχνάει τις όποιες διαφορές μπορεί να ενυπάρχουν στους κόλπους της και οργανώνεται για να ικανοποιήσει την υπερχειλίζουσα δίψα της για εκδίκηση: Το τέρας έσφαλε και πρέπει να τιμωρηθεί το γρηγορότερο.

Κάπου εκεί γεννιέται η απορία. Αν σε κάποιο παράλληλο (και παράλογο) σύμπαν, είχαμε την δυνατότητα να διεξάγουμε μια εκ νέου κρανιοτομή σε όλους εκείνους που εκδίκασαν, καταδίωξαν και τελικά εξόρισαν το τέρας του Frankenstein στο ξύλινο μύλο του φλεγόμενου φινάλε, τι είδους ανακαλύψεις θα κάναμε και τι είδους εγκέφαλο θα βρίσκαμε μέσα τους; Και πόσο διαφορετικές θα ήταν οι δικές τους εγκεφαλικές ραβδώσεις από εκείνες του «abnormal brain» που δόθηκε στο άτυχο δημιούργημα της ταινίας; Τα συμπεράσματα των αποτελεσμάτων θα μπορούσαν να μετατρέψουν την ταινία από τρομακτικό κομψοτέχνημα σε τερατώδη πραγματικότητα η οποία δεν μας διαχωρίζει από την όψη αλλά από την διάθεση της ψυχικής μας αταραξίας. Τέρατα, ίσως, κι εμείς, κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν του δικού μας δημιουργού.

Και αυτό είναι πιο τρομακτικό από όλες τις φρίκες που έπλασε o ανθρώπινος νους μαζί.

Chris Zafeiriadis

3 σχόλια:

argiris-cinefil είπε...

Γεια σου Chris!

Ο μύθος των monsters movies της Universal. Διαχρονικό κι αξεπέραστο. Για μένα είναι πολύ καλύτερο από το άλλο μεγάλο αντίπαλο δέος εκείνης της χρονιάς τον “Dracula” γιατί εκτός των άλλων μας χαρίζει κι ένα αξέχαστο φινάλε σε σύγκριση με το αρκετά αδύναμο του “Dracula”. Ο James Whale πολύ καλός σκηνοθέτης. Μόνο και μόνο που μας έχει χαρίσει τον “Frankenstein” και το “The Invisible Man” πιστεύω ότι είναι αρκετό για εμάς τους λάτρεις των b-movies. Αλήθεια δεν μπορώ να καταλάβω πως το sequel “Bride of Frankenstein” θεωρείται από πολλούς καλύτερο από το original, με την δικαιολογία ότι αποκτά έτερον ήμισυ επεκτείνοντας και καλά την θεματολογία της σειράς ακόμη παραπέρα. Για μένα είναι αρκετά πιο αδύναμο και το μόνο που κάνει είναι να συνεχίζει από εκεί που σταμάτησε το πρώτο. Δεν ξέρω ποια είναι η γνώμη σου για αυτό.

4,5/5: Εξαιρετική

Chris Z. είπε...

Η γνώμη μου είναι ότι η Νύφη αφορά μια άλλη ταινία. Ο Whale (ως πολύ ικανός και σκεπτόμενος σκηνοθέτης, όπως λες) κατασκεύασε μια ταινία η οποία ξεκινάει μετά το φινάλε της πρώτης, βαδίζει όμως σε διαφορετικά μονοπάτια. Το τέρας γίνεται πιο συγκεκριμένο – άρα και λιγότερο τρομακτικό – αποκτά όμως ακόμα πιο ανθρώπινη υπόσταση. Δεν θα μπορούσα να συγκρίνω τις δύο ταινίες, ούτε όμως να ξεχάσω την εικόνα της Νύφης, μιας και ανήκει στα trademark, όχι της εποχής, αλλά του κινηματογράφου στο σύνολό του. Και η Elsa Lanchester υπέροχη, έτσι; Κάποτε θεωρούσα ότι η Helena Bonham Carter της μοιάζει επικίνδυνα, σήμερα δεν είμαι τόσο σίγουρος. Αλλά για να απαντήσω στην ερώτησή σου, η Νύφη μου αρέσει από την μέση και μετά, πολύ. Αντίθετα, ο Invisible Man μου αρέσει ολόκληρος.

Καλημέρα Αργήρη.

argiris-cinefil είπε...

Είσαι όπως πάντα σαφής και περιεκτικός. Όντως η "Νύφη" αποκτάει τη δική της υπόσταση όπου σε αντίθεση με πολλά ανούσια σίκουελ είχε λόγω ύπαρξης. Απλά πιστεύω ότι η δυναμική του πρώτου δεν ξεπερνιέται με τίποτα. Όντως καταπληκτική η Elsa Lanchester όπου και σε μένα θυμίζει πολύ την Helena Bonham Carter. Πολύ σωστά είπες για τον Whale: σκεπτόμενο. Ξέρεις πολλοί θεωρούν ότι όσοι σκηνοθέτες ασχολούνται με το σινεμά τρόμου, το σινεμά τους στερείται από προβληματισμούς, είναι ρηχό κτλ. Κι όμως το σινεμά το Whale είναι γεμάτο από προβληματισμούς, σημαντικά ζητήματα ανθρώπινης φύσεως… Μια ανάλογη περίπτωση σκηνοθέτη ίδιας εποχής που κινήθηκε κι αυτός στο ίδιο είδος, τις ταινίες τρόμου, είναι και ο σπουδαίος Tod Browning.

Άργησα να απαντήσω διότι δεν έλαβα ποτέ ειδοποίηση στο e-mail μου.